Lombok in de 19e Eeuw Afdrukken

De wijk Lombok kreeg aan het einde van de 19e eeuw haar naam, naar aanleiding van een strafexpeditie van het het Nederlands-Indische gouvernement tegen de Balinezen op Lombok in 1894. Er is dan ook geen wijk in Arnhem zo oranjegezind in haar straatnamen, ondermeer Alexander, Sophia, Anna Paulowna, Frederik Hendrik en Wilhelmia zijn in de Lombokse plattegrond vereeuwigd.

In de koopvoorwaarden van het terrein was vastgelegd dat aan de Oranjestraat alleen huizen van twee verdiepingen gebouwd mochten worden, dit was toen gebruikelijk om een doorgaande weg meer uitstraling te geven. Hier verrezen in 1895 elf boven- en elf benedenwoningen met elk twee kamers en een kleine slaapkamer.

Boven- en Benedenwoningen Oranjestraat
Foto: Elf boven- en benedenwoningen aan de Oranjestraat.

Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de wijk zou uitgroeien tot een 'chique' villawijk. Dit is nog te zien aan de prachtige panden die er nog steeds te bewonderen zijn.
Toen echter in 1880 werd besloten de Koepelgevangenis te bouwen, verdween het animo van veel toekomstige villabewoners om zich in de wijk te vestigen en vond er later de eerste sociale woningbouw van Nederland plaats.

Hieronder de kaart van Lombok zoals het in 1897 was (klik op de kaart voor een vergrote weergave).

Lombok in 1897 
Foto: Kaart van Lombok zoals het in 1897 was

Onderstaande foto uit 1890 laat zien hoeveel open ruimte er toen nog in de wijk was (klik op de foto voor een vergrote weergave). Er werd toen wel al gevoetbald (zie doel rechts).

Lombok in 1890 
Lombok in 1890. De foto is waarschijnlijk genomen vanuit de plaats die in bovenstaande kaart met een rode stip is aangegeven.

De eerste (pre-)sociale woningbouw van Nederland, d.w.z. vóór de Woningwet uit 1901, begon in Lombok aan het einde van de 19e eeuw.
In 1892 koopt de filantropische Woningbouwvereniging Openbaar Belang (WOB) het drie hectare grote terrein in de hoek tussen het St. Elisabeths Gasthuis en de Utrechtsestraat van bouwvereniging Hulkestein. De aankoop is bedoeld voor de bouw van een wijk met arbeiderswoningen voor de enkele honderden arbeidersgezinnen die door de onteigening en sanering in de wijk Klarendal dakloos dreigden te worden.
In 1894 betrekken de eerste bewoners de nieuwe woningen in de voor die tijd zeer ruim opgezette wijk. Eind 1896 zijn er al 132 panden gebouwd waar in totaal 602 personen (128 gezinnen) wonen.

Buurtplan Lombok
Foto: Eerste wijkplan voor Lombok rond het Nassauplein, in de jaren 1890. Het badhuis is nog niet in dit plan opgenomen.

In de wijk worden verder vier winkelwoningen en een 'water- en vuurneringzaakje' (zie noot) gebouwd. Later worden daaraan nog een bewaarschool, naaischool, winkels, een kindertehuis, magazijn, werkplaats en een politiepost (met twee cellen) annex brandweerhuisje toegevoegd.

De vroegere Bewaarschool
Foto: Bewaarschool anno 2008. Nu in gebruik als Buurthuis 't Huukske. 

Politiepost Lombok
Foto: Politiepost aan het Nassauplein anno 2007. De twee cellen bevinden zich aan de achterzijde, het zijn niet de geblindeerde ramen op de foto.

Het vroegere Badhuis
Foto: Het vroegere badhuis aan het Nassauplein anno 2005. Mannen links, vrouwen rechts.

Onder de indruk van de ontwikkelingen in de woningbouw in Engeland - we schrijven het jaar 1906 - gaf Openbaar Belang de architecten Welsing en Versteeg de opdracht voor het ontwerpen van twee paar proefwoningen (van het type 'twee-onder-een-kap') die moesten voldoen aan de inmiddels strenger geworden eisen van de Woningwet. De woningen aan de Oranjestraat nummer 46 en 48, zijn duidelijk van Engelse signatuur en komen vermoedelijk van het tekenbord van architect Welsing.

 Proefwoningen Engelse stijl
Foto: Proefwoningen, Engelse stijl, van architect Welsing. Vermoedelijk gebouwd in 1907.

Noot:
Een water- en vuurneringzaak was een winkel waar men heet water kon kopen dat op een vuur was opgewarmd. Ook waren er gloeiende kolen verkrijgbaar; die kocht men om de eigen kolenkachel aan te maken of om een stoof mee te vullen.

 

Deze website heeft cookies nodig om goed te kunnen functioneren en om je bezoek zo aangenaam mogelijk te maken. Om je te kunnen aanmelden zijn een tweetal cookies nu al geplaatst; deze bevatten geen persoonlijke informatie. Als je doorgaat met je bezoek aan deze site, kunnen er andere cookies geplaatst worden. Om cookies te verwijderen en uit te schakelen, zie de handleiding van je browser. Voor meer informatie over de cookies die we gebruiken en over hoe wij met persoonsgegevens omgaan, lees onze Privacyverklaring.

Verwijder deze mededeling door cookies van deze site te accepteren.